Burn-out: hoe NIETS doen je helpt herstellen

Toen ik voor het eerst geconfronteerd werd met een burn-out, viel dat vies tegen. Ik was voor mijn gevoel lekker bezig met leuke projecten op mijn werk en om die nu zomaar opeens te moeten laten liggen?! Terugkijkend waren er best wel signalen die aangaven dat ik te veel hooi op mijn vork nam, maar om die te zien terwijl je er midden in zit, da’s een ander koekje. Voor mij was het de eerste keer dat het tot mij doordrong dat mijn lichaam het beter wist dan mijn hoofd. “Blijf jij eindeloos doorgaan? Is een gezonde werk-privébalans ver te zoeken? Weet je wat, ik laat het je eens fysiek ervaren.”, moet het gedacht hebben. BAM! Een evenwichtsstoornis stopte het geren. Hoe duidelijk wil je de boodschap hebben Daphne? Wekelijks overleg met de huisarts, begeleiding door een kine, een osteopaat en later een Chinees therapeut en vooral heel veel Niets Doen (met hoofdletters, want een leerpad op zich) zorgden ervoor dat ik een half jaar terug mijn balans hervonden had. Maar dat laatste, dat moest ik echt leren (en nog wel). Tijd dus voor reflectie, waarbij ik graag mijn inzichten met je deel in deze blog.

Niets Doen moet je leren

Het was het advies van de huisarts: jij gaat nu een tijdje he-le-maal Niets Doen. Wat?! Wat is dat, niets doen? Het idee dat ik Niets Moest Doen om te herstellen, voelde niet alleen tegennatuurlijk, maar ook bijna onmogelijk. Mijn hele leven had ik geleerd dat je alleen vooruitkomt door hard te werken, door doelen te stellen en resultaten te behalen. Door dóór te gaan, ook als je je even wat minder voelde. Tegelijkertijd waren het ook mijn onderzoekende, enthousiaste en – ja hoor – perfectionistische aard die maakten dat ik mij grenzeloos kon verliezen in ‘alles werk’. Werken is toch leuk?! Maar nu stond ik op een punt waar Niets Doen niet alleen noodzakelijk was, maar ook de enige weg naar herstel. Na het doorleven van heel wat ups en downs drong het echt tot mij door dat rust nemen mag, geen teken van zwakte is, maar een essentiële noodzaak voor lichaam en geest om zichzelf te kunnen herstellen. Tijd om een Pro in Niets Doen te worden.

De Strijd met Niets Doen

Niets Doen klinkt eenvoudig, maar dat is het allesbehalve. Voor iemand die altijd bezig is geweest, voelde het als falen. Mijn gedachten draaiden overuren: “Ben ik lui?”, “Verspil ik mijn tijd?”, “Dit kan ik toch niet máken, wat zullen anderen denken?”, “Ik verveel me, ik moet iets doen.”. Het waren de stemmetjes van oude overtuigingen – dat je je waarde moet bewijzen door productief te zijn, dat stilzitten gelijkstaat aan zwakte. Maar juist die overtuigingen waren een deel van de oorzaak van mijn burn-out. Later leerde ik dat die overtuigingen niet per se helemaal uit mijzelf kwamen, maar ook een ‘overerving’ uit het familiesysteem, patronen die weerspiegelden hoe dingen aangepakt werden in mijn familie.

Ayurveda noemt een burn-out en de onrust en uitputting die daarmee gepaard gaan een verstoring van de Vata-dosha. Vata is de energie van lucht en ether in je hoofd en lijf, die in verband staat met beweging, onrust en mentale activiteit. Wanneer Vata uit balans is, kan dat leiden tot kou, piekeren, angst en een overweldigend gevoel van gejaagdheid. Het eerste wat ik moest leren, was dat Niets Doen niet betekent dat je je dagen doelloos doorbrengt. Professioneel Niets Doen – of beter gezegd, Bewust Niets Doen – is een actieve keuze. Het betekent ruimte maken voor herstel, zonder de druk van verwachtingen. Het is een proces waarin je jezelf toestaat om te rusten en opnieuw verbinding te maken met wie je bent, zonder de constante drang om iets te moeten bewijzen.

Wat is Niets Doen eigenlijk?

Niets Doen betekent niet letterlijk dat je de hele dag op de bank ligt. Au contraire! Het gaat erom dat je de tijd neemt om te vertragen, om je lichaam en geest tot rust te laten komen, om je leven bewuster te ervaren, zonder Moeten. Dit kan bijvoorbeeld betekenen:

• Wandelen in de natuur zonder een specifiek doel.
• Een kop thee drinken en simpelweg naar buiten staren.
• Op het strand zitten kijken naar het eindeloze breken van de golven.
• Tijd doorbrengen met je gedachten, zonder oordeel.
• Een boek lezen, zonder de druk om het uit te lezen.

Toegegeven, die laatste was wel een uitdaging. Lezen was mijn leven lang mijn hobby geweest, maar om nu te snappen wat er stond, moest ik een alinea wel vijf keer opnieuw lezen. Net als boodschappen doen in een avontuur werd: leuk, al die kleurtjes, muziek, mensen in zo’n grote winkel, maar om daaruit te kunnen filteren welk signaaltje aangaf dat ik voor het product stond dat ik op mijn stevig vastgeklampt boodschappenlijstje had staan… Oef! Dat waren dus activiteiten die ik pas in een volgende fase kon ondernemen, net als wandelen trouwens, want in het begin kon ik die veertien traptreden naar mijn bed nog maar met heel veel moeite opkomen.

In Ayurveda wordt dit proces ondersteund door dagelijkse rituelen, of dinacharya, zoals een zelfmassage met warme olie (abhyanga), rustgevende ademhalingsoefeningen (pranayama), en het drinken van warme kruideninfusies. Deze gewoonten helpen niet alleen om je zenuwstelsel te kalmeren, maar voeden ook je diepere weefsellagen en brengen je weer in contact met jezelf.

De gedachten die opkomen

Tijdens deze periode van niets doen, merkte ik dat mijn gedachten vaak onrustig waren. Oude patronen doken op: “Ik zou nu iets nuttigs moeten doen” of “Ik heb geen tijd om niets te doen”, “De wereld gaat door zonder mij”. Maar juist door die gedachten niet weg te duwen, maar ze te observeren, begon ik te begrijpen waar mijn onrust vandaan kwam.

Niets doen confronteert je met jezelf. Het haalt de lagen van drukte weg en laat zien wat eronder zit. Ayurveda leert ons om deze gedachten te zien als manifestaties van een onrustige geest, die gebaat is bij stabiliteit en aarding. Door kleine, voedende acties – zoals warme, gekruide maaltijden eten, met je handen in de aarde wroeten, of het luisteren naar kalmerende muziek – kun je deze onrust verzachten en je gedachten tot rust brengen.

Hoe je professioneel Niets Doet

Professioneel Niets Doen is dus niet zomaar iets dat vanzelf gaat. Nog steeds niet. Het vraagt om bewuste keuzes en een zekere discipline. Hier is wat ik heb geleerd over hoe je professioneel niets doet:

1. Maak een plan voor rust – Ja, zelfs niets doen vraagt om een plan. Bepaal een periode waarin je jezelf toestaat om niets te moeten. Dit kan een paar weken zijn, of langer, afhankelijk van wat je nodig hebt. Zorg dat je ook nadat je je weer beter voelt rust blijft inplannen in je dag (niet pas in die twee weekjes vakantie in de zomer).
2. Creëer een structuur – Hoewel je rust neemt, helpt het om een lichte structuur aan te houden. De structuur van zelfzorg, van Niets Moeten Dat Niet Voedt. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat je op vaste tijden opstaat (óók als je je nog moe voelt), gezond eet en regelmatig beweegt. Ayurveda raadt aan om op te staan rond zonsopgang en je maaltijden op vaste tijden te eten om je interne ritme te ondersteunen.
3. Vermijd onnodige prikkels – Laat schermen en sociale media zoveel mogelijk links liggen. Al lijkt liggen op de bank met een filmpje en een flink stuk chocolade de ideale rustgevende activiteit, zo’n scherm zendt stiekem heel veel signalen waar je hersenen kaas van moeten maken. Deze prikkels kunnen je rust verstoren en je weer in de actiemodus brengen. Neem in plaats daarvan de tijd voor reflectie en stilte. Wen terug aan rust.
4. Doe dingen die je voeden – Als Niets Doen te ongemakkelijk voelt, kun je lichte activiteiten doen die je geest tot rust brengen. Denk aan wandelen, tekenen, koken, of tuinieren. Ayurveda benadrukt het belang van deze eenvoudige, aardende activiteiten om je energie weer op te bouwen. Mijn Al-Wijze moeder sleepte me telkens het huis uit om Leuke Dingen te doen. Leuke dingen voeden immers een deel van je batterij die je niet opgeladen krijgt met slapen en rustig aan doen. Ook liet ze me ervaren dat je rust in je hoofd krijgt door dingen met je handen te gaan doen, door me een beeldhouwcursus cadeau te doen. Kleine tip: het is trouwens wel de moeite waard om er in je zelfreflectie even bij stil te staan als je ongemak voelt bij Niets Doen. Voor mij blijkt daar een vluchtreactie (je weet wel, die van Vechten-Vluchten-Bevriezen als er een beer op je bospad komt) onder te zitten.

Wat je niet moet doen

Er zijn ook dingen die je beter kunt vermijden tijdens je herstel (en ja, deze zijn misschien makkelijker gezegd dan gedaan, maar probeer ze toch maar Niet Te Doen):

• Je schuldig voelen: dit vertraagt je herstelproces en levert helemaal niets op. Zie rust als een investering in jezelf.
• Te snel weer aan het werk gaan: het kan verleidelijk zijn om de draad weer op te pakken, maar geef jezelf de tijd om echt te herstellen. Weet je dat je ook met een uurtje per dag je werk kunt hervatten, en dan elke twee weken als het gaat er een uurtje mee bij kunt pakken? Je mag er dus rustig een paar maanden erover doen om weer helemaal terug in je werk te komen.
• Je isoleren: Zoek steun bij mensen die je vertrouwen geeft en die begrijpen wat je doormaakt. Sociale contacten voeden ook een deel van je brein, dat op dit moment echt alle voeding kan gebruiken.
• Dingen MOETEN: let er eens op hoe jij je zinnen formuleert. Ontdek je dat je toch wel vaak “Ik moet dit nog doen” denkt, onderzoek dan eens hoe je dat op een andere manier kunt beschrijven. Hoe voelt “Ik wil dat graag doen”? En als je dat moeilijk vindt, denk er dan eens over na, wat er mis kan gaan als je dat Moetje niet doet, of wat het effect op jou is als je het wel doet terwijl het nog niet gaat?

Praktische handvatten voor herstel

Wil je weten wat je kunt doen om je herstel te ondersteunen? Lees dan mijn blogs over:

• Het belang van een goede nachtrust.
• Gezonde voeding en hoe je maaltijden je lichaam voeden.
• Regelmatige beweging en de impact ervan op je welzijn.
• Leuke activiteiten die je geest tot rust brengen.
• Het cadeau van Ont-Moeten.

Bemoediging

Niets Doen is een kunst die tijd en oefening vraagt, maar de beloning is groot. Het is een kans om jezelf opnieuw te ontmoeten, te Ont-Moeten, om patronen te doorbreken die je hebben uitgeput, en om je leven vanuit een nieuw perspectief vorm te geven. Geef jezelf toestemming om niets te doen – het is misschien wel het meest productieve wat je kunt doen. Vanuit de Ayurvedische filosofie is Niets Doen een diep helend proces dat niet alleen je lichaam, maar ook je geest en ziel voedt.