Wie ben jij nu?
Soms kijk je in de spiegel en herken je jezelf niet meer. Niet fysiek, maar op een dieper niveau—je identiteit, de persoon die je dacht te zijn, voelt ineens als een jas die te strak zit. Of misschien kom je tot de conclusie dat die jas je nooit écht heeft gepast. Dit is het moment waarop je jezelf opnieuw moet uitvinden. Maar hoe werkt dat proces eigenlijk? En waarom is het zo moeilijk? Laten we een duik nemen in de psychologie van identiteit, ego en transformatie.
De botsing tussen gewenste, werkelijke en geprojecteerde identiteit
Identiteit is geen vaststaand concept, maar bestaat uit verschillende lagen. Dat gegeven paste ik vaak toe op organisaties in mijn werk als marketing/communicatiestrateeg, maar is net zo goed toepasselijk op jezelf als persoon:
- Werkelijke identiteit: wie je echt bent, onafhankelijk van externe verwachtingen.
- Gewenste identiteit: wie je zou willen zijn, vaak beïnvloed door je dromen en idealen.
- Geprojecteerde identiteit: hoe je denkt dat anderen je zien of hoe je jezelf presenteert.
- Gepercepieerde identiteit: hoe anderen denken dat je bent.
Onderzoek toont aan dat mensen die bewust bezig zijn met identiteitsontwikkeling actiever informatie over zichzelf verwerken en testen wie ze werkelijk zijn (Dunkel & Lavoie, 2005). Dit proces van zelfonderzoek kan leiden tot groei, maar ook tot crisis.
Zelf heb ik jarenlang als ondernemer en marketingstrateeg in een internationale en academische context gewerkt, en altijd een passie gehad voor gezondheid, bewustzijn, heling en natuur. Ik maakte de overstap van loondienst naar het ondernemerschap omdat ik geloof dat niemand in één hokje past. Dat gaf me de vrijheid om de vele aspecten van mijzelf te onderzoeken en om te zetten in betekenis voor anderen. Tegelijkertijd volgde ik jarenlang allerlei opleidingen ‘ernaast’, omdat ik mijn passie wilde voeden. Toen ik vervolgens gezondheidsuitdagingen kreeg, kon ik alle verworven inzichten in mijn eigen leven toepassen. Bijna parallel ontstond er een shift in mijn klantengroep, en kreeg ik steeds meer mensen op mijn pad die de cross-over tussen onderzoeken, ondernemen, bewustzijn en gezondheid wilden benutten. Dit liet me inzien dat identiteit een continu evoluerend proces is.
Het ego en de moeite van verandering
Het ego is een constructie die ons helpt onszelf in de wereld te plaatsen. Maar wanneer je identiteit begint te verschuiven, kan je ego zich daartegen verzetten. Psychologische studies suggereren dat ego-identiteit een voortdurend ontwikkelend concept is dat verschillende crises kan doormaken voordat er een nieuwe versie van de zelf ontstaat (Marcia, 1993). “Simpel gezegd verwijst identiteit, als een structuur, zowel naar hoe ervaringen worden verwerkt als naar welke ervaringen als belangrijk worden beschouwd.”
Ik kende een vrouw die jarenlang bekend stond als de ‘sterke’ binnen haar familie en vriendenkring. Ze was altijd degene die voor anderen zorgde en alle problemen oploste. Maar diep van binnen worstelde ze met gevoelens van uitputting en een gebrek aan eigen ruimte. De angst om haar rol als ‘de sterke’ los te laten hield haar gevangen. Pas toen ze leerde dat ze niet alles alleen hoefde te dragen, kon ze haar eigen identiteit herontdekken en een nieuw pad inslaan.
Het loslaten van een oude identiteit kan voelen als een kleine dood—alsof een deel van jou sterft. Dit is waar rouwverwerking in het spel komt.
Rouwverwerking: het loslaten van je oude zelf
Rouw is niet alleen een reactie op het verlies van een dierbare; het is ook een proces dat plaatsvindt wanneer je een deel van jezelf achterlaat. Onderzoek naar gecompliceerde rouw laat zien dat je identiteit vaak in de war raakt na verlies, met gevoelens van verwarring en een verminderd zelfbewustzijn als gevolg (Bellet et al., 2020).
In plaats van rouw louter te beschouwen als een reactie op verlies, wordt het nu gezien als een fundamenteel proces dat bijdraagt aan de vorming en groei van ons zelfbeeld (Laufe, 2019). Dit perspectief benadrukt dat rouw niet alleen voorkomt bij het verlies van dierbaren, maar ook bij andere levensveranderingen en persoonlijke transformaties. Rouw kan dus vele vormen en oorzaken hebben. Vaak wordt de manier waarop je met verlies omgaat mede gevormd door overlevingsmechanismen die je tijdens je kindertijd aanleert.
Een jongeman had moeite met de echo van de loyaliteitsconflicten uit de scheiding van zijn ouders. Als kind voelde hij zich verscheurd tussen beide ouders en had hij nooit geleerd hoe hij zijn eigen pad kon volgen zonder een kant te moeten kiezen. Nu, als volwassene, merkte hij dat die onbewuste dynamieken hem tegenhielden om keuzes te maken en vol vertrouwen zijn weg te bewandelen. Door bewust te worden van deze patronen te werken aan zijn eigenwaarde, en te ontdekken waar zijn interesses en talenten lagen, vond hij uiteindelijk de moed om los te laten wat hem vasthield en zijn eigen identiteit te omarmen.
Je ‘zelf’ updaten tijdens de dynamische processen van het leven maakt persoonlijke groei en ontwikkeling mogelijk en brengt een nieuwe balans. Onze relaties spelen een cruciale rol in hoe we rouw ervaren en verwerken. Het verlies of de verandering van een belangrijke relatie kan leiden tot een herdefiniëring van ons zelfbeeld en onze plaats in de wereld. Dit proces kan uitdagend zijn, maar biedt ook kansen voor diepgaande persoonlijke groei en het ontwikkelen van nieuwe verbindingen.
Hoe ga je om met identiteitsverlies?
- Bewustwording: voel en erken dat gevoelens van rouw niet alleen gerelateerd zijn aan overlijden, maar ook aan andere significante veranderingen in het leven.
- Zelfreflectie: gebruik momenten van rouw als kansen voor introspectie en persoonlijke ontwikkeling.
- Acceptatie: in plaats van tegen de verandering te vechten, omarm het als een kans om te groeien.
- Rituelen en symboliek: schrijf een brief aan je oude zelf en verbrand deze als een symbolische afsluiting.
- Zoek ondersteuning: het delen van je ervaringen met anderen kan helpen bij het navigeren door het rouwproces en het vinden van nieuwe betekenis en identiteit.
Door rouw te zien als een integraal onderdeel van onze persoonlijke ontwikkeling, kunnen we beter omgaan met veranderingen en verliezen, en uiteindelijk een dieper begrip van onszelf en onze relaties ontwikkelen. Uiteindelijk komt er een moment van acceptatie en transformatie. Dit is waar je de kans krijgt om je nieuwe zelf vorm te geven.
Reverse engineering van je identiteit
Een interessante benadering voor zelfvernieuwing is reverse engineering. In plaats van jezelf af te vragen “wie ben ik nu?”, kun je jezelf vragen:
- Wie wil ik zijn?
- Welke overtuigingen en gedragingen passen bij die identiteit?
- Welke stappen kan ik nemen om dichter bij die gewenste identiteit te komen?
Dit proces wordt vaak gezien bij mensen die hun leven drastisch omgooien, zoals kunstenaars die hun stijl compleet veranderen of professionals die een carrière-switch maken. Filosofen en schrijvers zoals Nietzsche en Olesha hebben dit cyclische proces van vernietiging en wederopbouw van het zelf beschreven als een noodzakelijke stap naar ware zelfexpressie.
Ik werkte met een vrouw die jarenlang in een corporate omgeving had gewerkt, maar altijd droomde van een creatiever leven. Ze voelde zich gevangen in haar functie, maar wist niet hoe ze de overstap moest maken. Samen onderzochten we haar ware passies en hoe ze kleine stappen kon zetten richting een leven dat beter bij haar paste. Ze begon met een creatieve opleiding en vond uiteindelijk de moed om een eigen bedrijf te starten. Dit proces hielp haar zichzelf opnieuw uit te vinden en haar passie om te zetten in een vervullende broodwinning.
De moed om jezelf opnieuw uit te vinden
Jezelf opnieuw uitvinden vraagt moed. Het betekent loslaten wat niet meer werkt, zelfs als dat pijn doet. Maar zoals rouwonderzoek aantoont, is transformatie niet alleen mogelijk, maar ook noodzakelijk voor groei. Dat proces van rouw en jezelf opnieuw uitvinden is mooi beschreven in dit artikel van Laufe, 2019.
Praktische stappen voor zelfvernieuwing
- Reflecteer op je leven: schrijf op wat je gelukkig en ongelukkig maakt.
- Omring jezelf met inspiratie: praat met rolmodellen, lees boeken, luister naar podcasts. Pik eruit wat resoneert.
- Maak kleine veranderingen: start met kleine aanpassingen die je dichter bij je gewenste identiteit brengen.
- Experimenteer: probeer nieuwe dingen uit en kijk wat goed voelt.
- Sta open voor falen: zelfvernieuwing gaat gepaard met vallen en opstaan.
De belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen is: durf ik mezelf los te laten, zodat ik kan worden wie ik echt ben?
Het antwoord is aan jou.