Wat is gezonde voeding?
Voeding is de basis van onze gezondheid. Wat je eet, wanneer je eet en hoe je eet, bepaalt in grote mate je welzijn. Ayurveda heeft daar een heldere visie op. Deze kennis (veda) over een lang leven (ayus) komt oorspronkelijk uit India en is feitelijk het oudste gezondheidssysteem ter wereld, en de basis voor de moderne geneeskunde. Volgens de Ayurvedische traditie kan de juiste voeding je als medicijn dienen en helpen om je lichaam en geest in balans te brengen. De moderne wetenschap onderschrijft dat steeds vaker. In deze blog lees je meer over de essentiële principes van gezonde voeding volgens Ayurveda en hoe je deze kunt integreren in je dagelijkse leven.
Voeding als basis voor gezondheid volgens Ayurveda
In Ayurveda wordt voeding gezien als de primaire bron van energie en vitaliteit. Elk voedsel heeft een unieke combinatie van smaken (rasa), energie (virya) en post-digestieve werking (vipaka). Deze aspecten hebben invloed hebben op de drie energieën waaruit jouw lichaam en geest bestaan (je dosha’s: Vata, Pitta en Kapha). Een juiste balans van deze energieën is essentieel voor een goede gezondheid. In elk wezen komen deze drie energieën voor, in een voor die persoon, dier, plant of grondstof typerende en persoonlijke combinatie. Net als de natuur om ons heen, zijn we opgebouwd uit de vijf fundamentele, natuurlijke elementen ether, lucht, vuur, water en aarde. Deze elementen zijn de bouwstenen van het universum en spelen een cruciale rol in hoe we functioneren, voedsel opnemen en transformeren, en hoe we met onze omgeving uitwisselen.
- Ether is de ruimte waarin alles gebeurt, geeft je de vrijheid om te ademen en te bewegen. In je voeding zorgt Ether voor de subtiliteit van smaken en de expansie in je spijsvertering.
- Lucht brengt beweging en verandering. Het helpt bij je ademhaling en de circulatie van voedingsstoffen in ons lichaam. Lucht activeert ook onze gedachten en emoties, en stimuleert onze vermogens om snel te denken en aan te passen.
- Vuur is de transformerende kracht die je helpt je voedsel te verteren, energie te absorberen en afvalstoffen te verwijderen (daarom spreken we van spijsverteringsvuur). Vuur bevordert ook je mentale helderheid en passie.
- Water voedt en verbindt alle cellen en weefsels. In je voeding helpt water je voedsel te smeren en voedingsstoffen te transporteren en smaken te proeven. Het ondersteunt ook onze emotionele balans en verzacht onze ervaringen.
- Aarde biedt structuur, stabiliteit en voeding. Het is prominent aanwezig in voedzaam voedsel zoals granen en wortels die ons een vol gevoel geven en ons fysiek en mentaal gronden.
Deze elementen werken samen om een dynamisch evenwicht in je leven te creëren. Ze beïnvloeden niet alleen hoe je voedsel opneemt en transformeert, maar ook hoe je denkt, voelt en reageert op je omgeving. Het begrijpen van de interacties tussen deze elementen kan je helpen beter voor je lichaam en je geest te zorgen. Volgens het principe van Samanya Vishesha Siddhanta versterken substanties met dezelfde eigenschappen elkaar, terwijl substanties met tegengestelde eigenschappen zorgen voor balans.
- De Vata-energie bestaat uit een combinatie van ether en lucht en heeft ook de eigenschappen van deze elementen: koud, licht, beweeglijk, ruw. Heb jij met een dominante Vata-dosha dan heb je dus baat bij warme, gekookte en voedzame maaltijden. Koude, rauwe en droge voedingsmiddelen vermijd je liever, omdat deze Vata uit balans kunnen brengen.
- Pitta bestaat uit vuur en een beetje olie-achtig water. Eigenschappen zijn heet, beweeglijk, vloeibaar, scherp. Als Pitta-type heb je – zeker in een warme zomer – behoefte aan verkoelende, kalmerende voedingsmiddelen die niet te pittig of zuur zijn zodat je niet oververhit raakt.
- Kapha bestaat uit de elementen aarde en water en is vochtig, koud, zwaar, stabiel. Ben jij echt een Kapha, dan voel jij je goed bij lichte, verwarmende en droge voedingsmiddelen. Zware, vette en zoete voedingsmiddelen vermijd je liever omdat die je stofwisseling vertragen.
Zoals gezegd, bestaat alles en iedereen uit een combinatie van deze drie energieën en kan de verhouding ertussen ook maken dat je bijv. een pitta-vata, kapha-pitta, of een tridosha-type bent (vata-pitta-kapha in gelijke hoeveelheden). Je geboorteconstitutie verandert niet, maar door de ervaringen in je leven en je leefstijl kunnen deze energieën wel gaan afwijken ten opzichte van je basis. Een langdurige onbalans kan maken dat je ziek wordt.
Praktische voorbeelden van gezonde voeding volgens Ayurveda
- Eet seizoensgebonden. In de lente kun je kiezen voor lichtere maaltijden zoals gestoomde groenten en soepen om Kapha te balanceren. In de zomer zijn verkoelende voedingsmiddelen zoals komkommer en kokoswater ideaal om Pitta te kalmeren. In de herfst en winter zijn warme, gekruide soepen en stoofschotels perfect om Vata te balanceren. Kies ook voor groenten uit het seizoen, dus geen aardbeien maar sinaasappels in de winter, salade in de zomer en kool in de herfst, omdat die de bewegingen in je lichaam en geest ondersteunen.
- Eet vers, lokaal en onbewerkt. Kies voor verse, onbewerkte voedingsmiddelen die in jouw directe omgeving zijn geteeld, zoals groenten, fruit, volle granen en peulvruchten. Zorg voor een goede balans tussen vezels, eiwitten, koolhydraten en vetten. Vermijd bewerkte voedingsmiddelen met toegevoegde suikers en conserveermiddelen, omdat deze toxinen (ama, onverteerde stoffen) kunnen opbouwen in je lichaam. Voeding uit de buurt past beter bij jouw ‘systeem’ van lichaam en geest en verteer je dus gemakkelijker.
- Gebruik kruiden en specerijen. Behalve dat kruiden mooie smaakmakers zijn, brengen ze nog iets anders waardevols. Ayurveda maakt gebruik van kruiden en specerijen om de spijsvertering te verbeteren en de dosha’s in balans te brengen. Verwarmende kruiden zoals gember, tijm, rozemarijn, kurkuma en komijn zijn bijvoorbeeld geweldig voor het stimuleren van je spijsverteringsvuur (agni). Voor Vata kun je kardemom en kaneel toevoegen aan je voeding. Pitta kan baat hebben bij koriander en venkel, terwijl Kapha gebaat is bij zwarte peper en gember.
De juiste manier van eten volgens Ayurveda
Hoe je eet is net zo belangrijk als wat je eet. Even snel en staand een koffietje naar binnen gieten, heeft toch een ander effect dan rustig gaan zitten voor een met zorg bereide maaltijd. Ayurveda benadrukt mindful eten en het gebruik van al je zintuigen bij elke maaltijd, omdat je lichaam je voeding dan beter kan opnemen en verteren en je geest ook even tot rust komt.
- Eet in een rustige omgeving: vermijd afleidingen zoals tv of telefoon tijdens het eten. Focus je op je maaltijd en eet in stilte om je spijsvertering te bevorderen.
- Eet alleen wanneer je honger hebt: eet niet uit verveling of emotie. Wacht tot je echte honger voelt, wat een teken is dat je spijsvertering klaar is om voedsel te verteren.
- Eet met aandacht: kauw je eten goed en eet langzaam. 30 Keer kauwen op een hap is echt niet gek. Dit helpt je lichaam om de voedingsstoffen beter op te nemen en voorkomt overeten (weer omdat je lichaam dan ook kan ‘registreren’ dat het gevoed wordt).
- Drink niet te veel: als je voeding in je maag aankomt, gaat je spijsvertering aan de slag om het terug om te zetten in de natuurlijke elementen. Daarbij helpen verteringssappen zoals gal. Als je veel drinkt bij je maaltijd, verdunnen die sappen, en gaat je vertering een stuk moeilijker. Drink hooguit een paar slokjes, niet hele glazen. Een glas warm water met wat komijnzaad een half uurtje na je maaltijd kan je darmen helpen een zware maaltijd te verwerken.
- Eet niet te veel: als je maaltijd je smaakt, of wanneer je eten door iemand anders opgeschept wordt, eet je vaak meer dan in je maag past. Een goede richtlijn is: eet zoveel als er in het kommetje van je beide handen past, dat is jouw persoonlijke maat. O, en nog iets: frisdrank met zoetstoffen kan er zomaar voor zorgen dat je lichaam je geen signalen meer geeft dat je voldoende gegeten hebt. Je eet daardoor ongemerkt meer dan nodig is.
Ayurvedische tips voor een gezonde spijsvertering
- Begin je dag met een glas lauwwarm water en citroen. Dit helpt om je spijsvertering te stimuleren en gifstoffen te verwijderen. Je kunt er een lepeltje zuivere honing en gemberpoeder aan toevoegen, voor een nog diepgaander effect.
- Gebruik ghee in je voeding. Ghee (geklaarde boter) wordt beschouwd als een superieur vet in Ayurveda. Het bevordert een gezonde spijsvertering en voedt alle weefsels van het lichaam.
- Drink kruidenthee. Thee van venkel, gember of komijn kan helpen om de spijsvertering te verbeteren en je lichaam te kalmeren. Thee van mariadistel en guldenroede, en brandnetelthee hebben een zuiverend effect.
Voeding is de basis van je gezondheid en welzijn
Door de principes van Ayurveda toe te passen, kun je een voedingspatroon creëren dat je lichaam voedt, je geest kalmeert en je dosha’s in balans brengt. Integreer Ayurvedische voedingsprincipes in je dagelijks leven en ervaar de positieve veranderingen in je gezondheid!
Meer weten? Plan een kennismakingsgesprek en ontdek hoe je je met de juiste voeding beter kunt voelen.